Başarı her zaman beraberinde özgüven getirmiyor. Bazı insanlar elde ettikleri sonuçları kendi yetenek ve emekleriyle ilişkilendirmek yerine şansa, tesadüfe veya dış koşullara bağlıyor.
Psikolojide Imposter Syndrome (Sahtekârlık Sendromu) olarak adlandırılan bu düşünce biçiminde kişi, başarısını içselleştirmekte zorlanabiliyor.
Anadolu Sağlık Merkezi Hastanesi Uzman Klinik Psikoloğu Jülide Unutmaz, bu hissin çoğu zaman kişinin gerçekten yetersiz olmasından değil, kendisine karşı aşırı eleştirel yaklaşmasından kaynaklandığını belirtiyor.
“Bir gün herkes gerçeği anlayacak” düşüncesi
Mükemmeliyetçilik, düşük öz değer algısı, başarısızlık korkusu ve yüksek performans baskısı sahtekârlık hissini besleyebiliyor.
Unutmaz’a göre çocuklukta sürekli eleştirilmek, yalnızca başarı üzerinden takdir görmek veya kabulün belirli koşullara bağlanması da ilerleyen yıllarda bu düşünce biçiminin gelişmesinde etkili olabiliyor.
Kişi, “Aslında yeterince iyi değilim” veya “Bir gün herkes gerçeği anlayacak” gibi düşüncelere kapılabiliyor. Kendi başarılarını küçümsemenin yanı sıra aşırı çalışma, erteleme, kaygı ve tükenmişlik de tabloya eşlik edebiliyor.
Sosyal medya hissi güçlendirebilir
Sosyal medyadaki başarı ve kariyer paylaşımları da karşılaştırma baskısını artırabiliyor.
Başkalarının terfilerini, başarılarını ve kusursuz görünen hayatlarını izlerken bu noktaya gelene kadar yaşadıkları başarısızlıkları, tereddütleri ve zorlukları çoğu zaman görmüyoruz.
Unutmaz, bu durumun kişinin kendi başarılarını küçümseyip eksiklerine daha fazla odaklanmasına ve bulunduğu konumu hak etmediğini düşünmesine yol açabileceğine dikkat çekiyor.
Başarı günlüğü işe yarayabilir
Sahtekârlık hissiyle başa çıkmanın yollarından biri, elde edilen başarıları ve o başarıya ulaşırken gösterilen çabayı görünür hale getirmek.
Unutmaz, düzenli olarak “başarı günlüğü” tutulabileceğini belirtiyor. “Bunu şans eseri başardım” gibi otomatik düşünceleri sorgulamak, hataları yetersizliğin kanıtı yerine öğrenme sürecinin parçası olarak değerlendirmek de daha gerçekçi bir öz değerlendirmeye yardımcı olabilir.
Bu düşünceler günlük yaşamı, çalışma ilişkilerini veya ruhsal iyilik halini belirgin biçimde etkilemeye başladığında ise profesyonel destek alınması öneriliyor.
