Dünya takvimine kadınlar ve kız çocukları için yeni bir uluslararası gün eklendi. 5 Eylül, Dünya Yerli Kadınlar ve Kız Çocukları Günü olarak bu yıl ilk kez kutlandı.
Birleşmiş Milletler Genel Kurulu, 26 Kasım 2025’te kabul ettiği kararla 5 Eylül’ün her yıl “International Day of the World’s Indigenous Women and Girls” olarak anılmasını kararlaştırdı. Böylece 2026, yeni uluslararası günün ilk kez BM takviminde yer aldığı yıl oldu.
Dünyada yaklaşık 185 milyon yerli kadın yaşıyor
BM verilerine göre dünya genelinde yaklaşık 185 milyon yerli kadın bulunuyor.
BM, yerli kadın ve kız çocuklarını yalnızca hak ihlalleri ve eşitsizlikler üzerinden değil, içinde yaşadıkları toplumların bilgi taşıyıcıları ve değişimin aktörleri olarak ele alıyor.
Kadınlar; yerli dillerin, kültürlerin ve geleneksel bilgi sistemlerinin kuşaktan kuşağa aktarılmasında, toprakların ve biyolojik çeşitliliğin korunmasında önemli rol oynuyor. Yerli toplulukların yönetim sistemlerinin ve geleneksel uygulamalarının sürdürülmesine de katkıda bulunuyorlar.
Kadın olmak ve yerli olmak eşitsizliği büyütüyor
Buna karşılık yerli kadınlar, hem kadın hem de yerli toplulukların üyeleri olmaları nedeniyle birbiriyle kesişen eşitsizliklerle karşı karşıya kalıyor.
BM; yoksulluk, eğitime sınırlı erişim, sağlık hizmetlerindeki yetersizlikler, toprak ve kaynaklara erişim sorunları, insan ticareti ve toplumsal cinsiyete dayalı şiddeti başlıca sorunlar arasında gösteriyor.
Karar mekanizmalarındaki temsil de önemli sorunlardan biri. BM’nin paylaştığı verilere göre yerli kadınların dörtte birinden daha azı ücretli bir işte çalışıyor; yerli olmayan kadınlarda bu oran yarının üzerinde.
Kültürün ve dillerin taşıyıcıları
Yeni uluslararası günün ilan edilmesinde kültürel mirasın korunması da özel bir yere sahip.
BM Genel Kurulu kararında yerli kadın ve kız çocuklarının biyolojik çeşitliliğin ve doğal kaynakların korunmasından iklim direncine, yerli dillerin yaşatılmasından geleneksel bilginin kuşaklar arasında aktarılmasına kadar pek çok alandaki katkısına dikkat çekiliyor.
Kararda kadınların yerel, ulusal, bölgesel ve uluslararası karar mekanizmalarına tam, eşit ve anlamlı biçimde katılması gerektiği de vurgulanıyor.
Neden 5 Eylül?
5 Eylül tarihi yeni değil. Gün, BM kararından önce de çeşitli ülkelerde Uluslararası Yerli Kadınlar Günü olarak anılıyordu.
BM kararında da 5 Eylül’ün, yerli halkların hakları için mücadele eden kadın liderlerin anısına çeşitli ülkelerde kutlandığı belirtiliyor. Genel Kurul, bu tarihi bütün dünyayı kapsayan resmî bir uluslararası güne dönüştürdü.
UNESCO da 5 Eylül 2026’yı takvimine alarak günün yerli kadınların liderliğini, bilgi birikimini ve sürdürülebilir kalkınmaya katkısını görünür kılmayı amaçladığını duyurdu.
