İnsanların yaşlandıkça kendilerine özgü farklı bir vücut kokusu geliştirdiği yalnızca yaygın bir inanış değil. Bilimsel araştırmalar da yaşla birlikte vücuttan yayılan bazı uçucu bileşiklerin değiştiğini gösteriyor.
Bu değişimde özellikle 2-nonenal adı verilen bileşik dikkat çekiyor.
2001 yılında Journal of Investigative Dermatology dergisinde yayımlanan ve 26 ile 75 yaş arasındaki kişileri inceleyen araştırmada, 2-nonenal yalnızca 40 yaş ve üzerindeki katılımcılarda tespit edildi.
2-nonenal nedir?
İnsan cildinin üzerinde cildi koruyan doğal yağlardan oluşan ince bir tabaka bulunuyor. Yaş ilerledikçe bu yağların bileşimi ve ciltte gerçekleşen oksidasyon süreçleri değişebiliyor.
Araştırmacılar, yaşla birlikte cilt yüzeyindeki bazı yağ asitlerinin oksidatif parçalanmasının artmasının 2-nonenal oluşumuna yol açabileceğini düşünüyor.
2001’de yapılan araştırmada da 2-nonenal miktarındaki artışla cilt yüzeyindeki belirli yağ asitleri ve lipid peroksitler arasında bağlantı bulundu.
Başka bir deyişle söz konusu koku yalnızca terden veya kişinin yeterince temizlenmemesinden kaynaklanmıyor. Cildin yaşlanmasıyla birlikte gerçekleşen biyokimyasal değişimlerin de sonucu.
Değişim 40’lı yaşlarda başlayabiliyor
Araştırmanın en şaşırtıcı sonuçlarından biri yaş sınırı.
Çalışmada 2-nonenal, 40 yaşından genç katılımcılarda tespit edilmezken, 40 yaş ve üzerindeki kişilerde görülmeye başladı.
Ancak bu, 40’ıncı yaş gününde vücut kokusunun birdenbire değiştiği anlamına gelmiyor.
Süreç kademeli ilerliyor ve ortaya çıkan kokunun yoğunluğu kişiden kişiye değişebiliyor. Cildin yağ yapısı, genetik özellikler, cilt mikrobiyomu, yaşam biçimi, kullanılan giysiler ve çevresel koşullar kokunun ne ölçüde fark edileceğini etkileyebiliyor.
Peki gerçekten kötü mü kokuyor?
Belki de konunun en ilginç tarafı burada.
Yaşlı insanlara özgü vücut kokusunun mutlaka daha kötü olduğu düşüncesini araştırmalar desteklemiyor.
2012 yılında yayımlanan bir çalışmada araştırmacılar genç yetişkinlerden farklı yaş gruplarındaki insanların giydiği tişörtlerden alınan vücut kokularını değerlendirmelerini istedi.
Deneyde 20-30 yaş, 45-55 yaş ve 75-95 yaş grupları karşılaştırıldı.
Katılımcılar ileri yaştaki kişilere ait kokuyu diğerlerinden ayırt edebildi. Ancak araştırmanın şaşırtıcı sonucu, bu kokunun diğer yaş gruplarına göre daha yoğun veya daha rahatsız edici bulunmamasıydı. Hatta ileri yaştaki gruba ait koku genel olarak daha az yoğun ve daha az nahoş değerlendirildi.
Dolayısıyla “yaşlılık kokusu kötüdür” düşüncesinin en azından bir bölümü biyolojiden çok toplumsal algıyla ilişkili olabilir.
Her yaşın kendine özgü kokusu var
Vücut kokusunun yaşam boyunca aynı kalmaması da olağan.
Ergenlik döneminde hormonal değişiklikler ve ter bezlerinin etkinliğinin artması vücut kokusunu değiştiriyor. Yetişkinlikte ter, cilt yağları, mikrobiyom ve yaşam biçimi farklı bir koku profili oluşturuyor.
İleri yaşlarda ise cilt yağlarında meydana gelen değişimler bu profile yeni bileşikler ekleyebiliyor.
Bu açıdan bakıldığında yalnızca “yaşlılık kokusu” değil, yaşamın farklı dönemlerine özgü vücut kokuları bulunuyor.
Duş almak kokuyu tamamen ortadan kaldırıyor mu?
Düzenli banyo, temiz giysiler kullanmak ve çarşafları düzenli değiştirmek vücutta ve çevrede biriken kokuların azaltılmasına yardımcı olabilir.
Ancak 2-nonenal ter gibi yalnızca cilt yüzeyinde biriken bir madde değil. Ciltteki yağların oksidasyonu sonucunda sürekli oluşabildiği için normal temizlik alışkanlıkları kokuyu azaltabilse de oluşum mekanizmasını tamamen durdurmuyor.
Piyasada 2-nonenal kokusunu azalttığı iddiasıyla özellikle Trabzon hurması (persimmon) içeren sabun ve vücut ürünleri de satılıyor. Ancak bunların 2-nonenal’i etkili biçimde ortadan kaldırdığına ilişkin güçlü klinik kanıt henüz sınırlı.
Yaşlanmanın doğal bir parçası
Uzmanların üzerinde durduğu en önemli nokta ise bu değişimin kötü hijyen göstergesi olmadığı.
2-nonenal oluşumu, cildin yaşla birlikte geçirdiği doğal biyolojik değişimlerden biri olarak değerlendiriliyor.
Dolayısıyla yaş ilerledikçe vücut kokusunda bir değişiklik fark edilmesi tek başına endişe edilmesi gereken bir durum değil. Üstelik bilimsel çalışmalar, insanların ileri yaşla ilişkilendirdiği kokunun düşündükleri kadar rahatsız edici olmadığını da ortaya koyuyor.
Ancak vücut kokusunda ani, belirgin veya alışılmadık bir değişiklik yaşanması farklı nedenlerden kaynaklanabileceği için böyle bir durumda sağlık uzmanına danışılması uygun olabilir.
Kaynak: Journal of Investigative Dermatology, PLOS ONE, The Guardian
2-nonenal üzerine 2001 tarihli bilimsel çalışma
Yaşa göre vücut kokusunu inceleyen 2012 araştırması
